Sustainable Welfare Son Sayı

Oksidatif stres kaynaklı DNA hasarı; kanser, kardiyovasküler hastalıklar ve yaşa bağlı patolojiler dâhil olmak üzere kronik hastalıkların gelişiminde merkezi bir rol oynamakta ve bu hastalıklar birlikte halk sağlığı sistemleri ile toplumsal refah üzerinde önemli bir yük oluşturmaktadır. Bu nedenle, sürdürülebilir, düşük maliyetli ve doğal kaynaklı biyoaktif bileşiklere dayanan koruyucu sağlık stratejilerine ilgi giderek artmaktadır. Polifenoller açısından zengin bir tarımsal yan ürün olan zeytin yaprağı ekstraktı (OLE), bu bağlamda umut verici bir adaydır. Bu in vitro çalışmada, OLE’nin sağlıklı insan deri fibroblast hücre hattında (CCD-1072Sk) hücre canlılığı, hücre içi reaktif oksijen türleri (ROS) üretimi ve hidrojen peroksit ile indüklenen oksidatif DNA hasarı üzerindeki konsantrasyona bağlı etkileri değerlendirilmiştir. Oksidatif DNA hasarı, 8-hidroksiguanozin düzeylerinin ölçülmesiyle belirlenmiştir. OLE, konsantrasyona bağlı çift yönlü bir biyolojik etki sergilemiştir. Düşük konsantrasyonlarda (50–300 μg/mL) hücre proliferasyonunu artırmış ve hücre içi ROS düzeylerini anlamlı biçimde azaltarak antioksidan aktivite göstermiştir. Buna karşılık, daha yüksek konsantrasyonlar (>400 μg/mL) pro-oksidan bir yanıt ve sitotoksisiteye yol açmış; IC₅₀ değeri 632 μg/mL olarak saptanmıştır. Önemli olarak, toksik olmayan antioksidan konsantrasyonlarda OLE ile yapılan ön işlem, hidrojen peroksit kaynaklı oksidatif DNA hasarını belirgin biçimde azaltmış; bu durum 8-hidroksiguanozin düzeylerindeki anlamlı düşüşle ortaya konmuştur. Bu bulgular, OLE’nin çift yönlü (antioksidan ve pro-oksidan) doğasını vurgulamakta ve koruyucu sağlık uygulamalarında doz optimizasyonunun önemini ortaya koymaktadır. Güvenli konsantrasyonlarda sürdürülebilir bir tarımsal yan ürünün genoprotektif potansiyelini gösteren bu çalışma, kronik hastalık yükünü azaltmayı hedefleyen koruyucu sağlık stratejilerine kanıta dayalı doğal bileşiklerin entegrasyonunu desteklemektedir.

Sağlık hizmetlerine erişim ve kullanımı bireylerin sağlık durumu üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Sağlık hizmetlerinin zamanında alınmaması teşhisin gecikmesine, sağlık durumunun kötüleşmesine sebep olurken kaynak kullanımını da artırmaktadır. Özellikle üniversite öğrencileri; akademik yük, zaman kısıtlılığı, ekonomik faktörler ve sağlık sorunlarını önemsiz görme eğilimi gibi nedenlerle profesyonel sağlık hizmetlerine başvuruyu geciktirebilmektedir. Bu bağlamda, genç yetişkinlerde sağlık hizmeti kullanım davranışlarının incelenmesi önemli bir gereklilik haline gelmektedir. Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin sağlık hizmetlerinde talep erteleme davranışlarını ve bu davranışı etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlayan tanımlayıcı ve nicel bir araştırmadır. Araştırma kapsamında veriler, kişisel bilgi formu ve Sağlık Hizmetlerinde Talep Erteleme Davranışı Ölçeği kullanılarak 606 öğrenciden toplanmıştır. Tanımlayıcı istatistikler ile birlikte bağımsız gruplarda t testi ve tek yönlü varyans analizi (One-Way ANOVA) kullanılmış, değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin güvenirlik analizi sonucunda Cronbach’s Alpha katsayısı 0,827 olarak belirlenmiş olup, bu değer ölçeğin kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Araştırmaya katılan öğrencilerin yaş ortalaması 21,24 ± 3,38 olup, katılımcıların %86,8’ini kadınlar oluşturmaktadır. Yapılan analizler sonucunda, öğrencilerin sağlık hizmeti talebini erteleme düzeylerinin orta seviyede olduğu ve toplam puan ortalamasının 2,67 ± 0,64 olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin genellikle sosyal çevreye danışma 3,17 ± 0,96 ve internetten çözüm arama 2,79 ± 1,03 eğiliminde oldukları; buna karşılık profesyonel sağlık hizmetlerine başvurmayı erteledikleri saptanmıştır. Ayrıca cinsiyet, medeni durum, yaş, gelir düzeyi ve sağlık hizmeti kullanım sıklığı gibi değişkenler ile sağlık hizmeti talep erteleme davranışı arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu belirlenmiştir (p < 0,05).

Bu çalışmanın amacı annelerin yenidoğan taramaları hakkındaki bilgi ve tutum düzeylerini ve bunları etkileyen faktörleri belirlemektir. Araştırma tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tasarımdadır. Çalışma Aile Sağlığı Merkezlerine rutin izlem için gelen 0-12 aylık arasında bebeği olan annelerde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya örneklem seçim kriterlerini karşılayan toplam 103 anne katılmıştır. Verilerin toplanmasında “Sosyodemografik Form” ve “Yenidoğan Taramaları Hakkında Anne Bilgi ve Tutumları Ölçeği” kullanılmıştır. Veriler sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, frekans, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü ANOVA testi ile analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan annelerin yaş ortalamasının 30.84±4.92 yıl olduğu belirlenmiştir. Ölçek toplam puan ortalaması 39.10±7.20 olarak bulunmuştur. Bu sonuç annelerin yenidoğan taramalarına ilişkin bilgi düzeylerinin orta düzeyde olduğu göstermektedir. Eğitim düzeyi ve bilgilendirilme durumuna göre ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Buna karşın anne yaşı ve çalışma durumu açısından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05). Sağlık çalışanlarından bilgi alan ve taranan hastalıkları bilen annelerin puanlarının daha düşük olduğu belirlenmiştir. Annelerin bilgi ve tutum düzeylerinin orta düzeyde olduğu, özellikle eğitim ve bilgilendirme süreçlerinin belirleyici rol oynadığı saptanmıştır. Yenidoğan taramalarına yönelik farkındalığın artırılması için sağlık profesyonelleri tarafından yürütülen eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin güçlendirilmesi gerekmektedir.

Kadın istihdamı, sürdürülebilir kalkınma ve toplumsal refahın temel bileşenlerinden biri olarak, çağdaş ekonomilerde hem ekonomik büyümenin hem de sosyal adaletin sağlanmasında belirleyici bir işlev üstlenmektedir. Türkiye’de kadın iş gücü ekonomik, toplumsal ve kültürel birçok faktörün etkisiyle iş hayatına katılamamakta ve işsiz kalmaktadır. Bu nedenle kadın işsizliği, ülkenin üretim potansiyelinde kayıp, sosyal dışlanma ve aile yapısının bozulması gibi birçok sorunu beraberinde getirmektedir. Öte yandan kadın işsizliği, birey ve hane halklarının yoksulluğunu derinleştirmekte ve gelir dağılımında dengesizliğe yol açmaktadır. Bu nedenle kadın işsizliği, Türkiye’de var olan bölgesel ekonomik farklılıkların önemli bir kaynağı olarak kabul görmektedir. Bu çalışma, Türkiye’nin 26 bölgesinde kadın işsizliğinin bölgesel gelir eşitsizliği üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, 2015-2023 dönemi, dinamik panel veri yöntemleri ile analiz edilmiştir. Üç farklı GMM tahmincisinden elde edilen bulgular, bölgesel düzeyde kadın işsizliğinin bölgesel gelir eşitsizliğini artırdığını ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, kadın istihdamının artırılmasına yönelik bölgesel politikaların önemini bir kez daha gözler önüne sermektedir. Ayrıca kişi başı gelir ve nüfus değişkenleri tüm tahminci sonuçlarına göre bölgesel gelir dağılımı üzerinde anlamlı etkilere sahip değişkenler olarak tespit edilmiştir.

Ruhsal bozukluklar, bireylerin duygu, düşünce ve davranışlarını etkileyerek yaşam kalitesinde ciddi bozulmalara yol açan yaygın ve karmaşık sağlık sorunlarıdır. Depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk ve şizofreni gibi psikiyatrik tablolar bireyin psikolojik, sosyal ve mesleki işlevselliğini olumsuz yönde etkilemektedir. Ruhsal bozuklukların tedavisinde farmakolojik yaklaşımlar ve geleneksel psikoterapi yöntemleri yaygın olarak kullanılmakla birlikte, son yıllarda üçüncü dalga davranışçı terapilere olan ilgi artmıştır. Bu yaklaşımlar arasında yer alan Kabul ve Kararlılık Terapisi (KKT), bireylerin yaşadıkları psikolojik deneyimlerle mücadele etmek yerine bu deneyimleri kabul etmelerini ve kişisel değerleri doğrultusunda yaşamalarını teşvik etmektedir. KKT’nin temel amacı semptomları doğrudan ortadan kaldırmak değil, psikolojik esnekliği artırarak bireyin işlevselliğini geliştirmektir. Terapi; kabul, bilişsel ayrışma, anda kalma, bağlamsal benlik, değerlerle temas ve değer odaklı davranış olmak üzere altı temel süreç üzerine yapılandırılmıştır. Bu süreçler aracılığıyla bireyin olumsuz düşünce ve duygularla daha sağlıklı bir ilişki kurması hedeflenmektedir. Literatürde KKT’nin depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, bipolar bozukluk, psikoz ve diğer ruhsal bozukluklarda psikolojik esnekliği artırdığı, yaşam kalitesini geliştirdiği ve belirtilerin şiddetini azalttığı bildirilmektedir. Bununla birlikte, farklı tanı gruplarında elde edilen bulguların güçlendirilmesi için daha fazla randomize kontrollü çalışmaya gereksinim duyulmaktadır. Bu derlemede KKT’nin tanımı, tarihsel gelişimi, kuramsal temelleri ve çeşitli ruhsal bozukluklardaki kullanım alanları güncel literatür doğrultusunda ele alınmıştır.